Nieuwjaarsrolletjes

Vindt u de tijd tussen kerst en oud en nieuw ook zo’n bijzondere periode? In de dagen ‘tussen de jaren’ lijkt de mallemolen van het leven even stil te staan. Eindelijk tijd om thuis wat rommel op te ruimen, zaken af te handelen en de balans op te maken. We komen tot rust, bezoeken familie en vrienden en beseffen ons onder het genot van een oliebol, appelflap of nieuwjaarsrolletje dat de maanden weer voorbij zijn gevlogen. En terwijl we langzaam afscheid nemen van het oude jaar, kijken we vooruit en maken we plannen voor het jaar dat komen gaat.

Ook onze voorouders op het Nedersaksische platteland vonden de laatste dagen van december speciaal. Het weer was onbestendig, het was vaak koud en de avonden waren lang en donker. Die geheimzinnige sfeer voedde het volksgeloof en bracht familieleden rond het haardvuur bij elkaar. De boeren legden het werk neer, het spinnenwiel stond stil en het personeel kreeg vrijaf. Tussen kerst en nieuwjaar bezochten boerenknechten en -meiden massaal hun ouderlijk huis. ‘Hen kooken goan’ heette dat in Twente: huiswaarts keren om daar ter ere van het nieuwe jaar koeken te eten. De lekkernijen van meel, suiker en anijszaad werden gebakken in wafelijzers waarvan de bladen boven het vuur werden dichtgeknepen. Die ijzers waren meestal rijk versierd, zo valt op te maken uit het boek ‘Nieuwjaarsijzers in Oost-Nederland’ (1999) onder redactie van wijlen Dr. Everhard Jans. Naast initialen, namen en spreuken stonden er regelmatig motieven op de bakijzers, zoals verwijzingen naar de kerst, het boerenleven, het huwelijk en de jacht. Maar uiteindelijk ging het de wafelbakkers om het resultaat: knapperige nieuwjaarskoeken die in platte vorm (knijpertjes) of als smalle kokertjes (rolletjes) in grote hoeveelheden werden geserveerd. Volgens folkloristen symboliseren de platte wafeltjes het oude jaar dat zich heeft ontvouwd. De rolletjes zouden symbool staan voor het nieuwe jaar dat nog vol geheimen – en dus in opgerolde vorm – voor ons ligt.

In de supermarkt bij mij om de hoek vinden de knijpertjes en rolletjes van banketfabriek Vegter uit het Groningse Hoogezand deze dagen weer gretig aftrek. Behalve de bekende paars-oranje dozen in diverse formaten zag ik in de display dit jaar opeens ook blauw-oranje dozen met het opschrift ‘Vegter’s Twentsche Nieuwjaarsrolletjes’ staan. Het enige verschil met de standaardrolletjes is dat ze extra groot zijn. Zou dat betekenen dat het nieuwe jaar in Twente extra veel geheimen in petto heeft? Volgend jaar zullen we het weten. Laten we ons er nu maar niet druk over maken. Misschien moeten we er gewoon een paar extra nieuwjaarsrolletjes op eten. Maar niet te veel natuurlijk, want zoals in een Twents wafelijzer, waarschijnlijk uit de achttiende eeuw, staat gegraveerd: ‘Ik ben wel soet en zeer begeert/Doch ras gegeten en verteert/Zo is ’t met al het aards genot/Bedenk dit mensch en soek na God’. Ik zal eraan proberen te denken als ik vandaag ‘hen kooken goa’. Met een extra groot Twents rolletje in de hand wens ik u, beste lezer, een gelukkig nieuwjaar!

Deze column is eerder gepubliceerd in de Twentsche Courant Tubantia van 29 december 2016

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone

Ik wil meer informatie

Bel mij terug

Bekijk alle columns