Plekken met verhalen

Laatst was ik bij een bijeenkomst op Erve Hondeborg in Zenderen. Het is een bijzondere plek – en niet alleen omdat de boerderij dicht bij het geografische middelpunt van Twente ligt. Erve Hondeborg is gesitueerd op een heuvel die wordt omringd door oude eiken en een gracht. Lang geleden, misschien wel rond het jaar 800, toen Karel de Grote de Saksen onderwierp, stond hier een burcht van waaruit ridders de omgeving controleerden. Eeuwen later werd de strategische plek onderdeel van landgoed Twickel, waartoe het nog altijd behoort. Tot 2012 was Erve Hondeborg als boerderij in bedrijf. Nu is het behalve woning een pleisterplaats voor wandelaars en fietsers. En de Twickelschuur op het erf is omgebouwd tot een locatie voor vergaderingen, workshops en andere bijeenkomsten. Toen ik er was, viel het me meteen op: een zaaltje in een modern kantoorgebouw haalt het niet bij de intieme sfeer van een opgeknapte boerenschuur.

Erve Hondeborg is een goed voorbeeld van getransformeerd agrarisch erfgoed en de waarde daarvan voor de omgeving. Historische boerenerven zijn plekken met verhalen die vaak eeuwen teruggaan. Ze zijn beeldbepalend voor het landschap en geven een gebied karakter. Als je een Saksische boerderij ziet, weet je dat je in het oosten van het land bent, net zoals een vakwerkboerderij bij Limburg hoort en een stolp bij Noord-Holland. Voor regio’s is agrarisch erfgoed van groot belang. Het behoud ervan staat echter onder druk. Door schaalvergroting en bedrijfsbeëindiging verliezen steeds meer boerenerven hun oorspronkelijke functie. Onderzoekers van Wageningen Universiteit schatten in dat tot 2030 ongeveer 24.000 agrarische bedrijven in ons land gaan stoppen. Het gevolg laat zich raden: omvangrijke leegstand, ook van boerderijen met erfgoedwaarde. Met herbestemming kan een deel van deze leegstand worden opgelost. Monumentale boerenerven die een functie krijgen als zorglandgoed, woongemeenschap, bedrijfslocatie, groepsaccommodatie of vergaderplek – met wat creativiteit is een nieuwe invulling niet moeilijk te vinden.

Helaas is creativiteit niet genoeg om agrarisch erfgoed een tweede leven te geven. De vraag is wie het gaat betalen. Het ombouwen van historische panden kost nu eenmaal veel geld. Naast eigenaren kunnen ontwikkelaars en overheden een stimulerende rol spelen. Ook is een cultuurverandering in de ruimtelijke ordening gewenst. Vaak gelden er knellende regels en andere beperkingen in het buitengebied, waardoor boerderijen niet zomaar van functie kunnen veranderen. Agrarisch erfgoed is echter niet gebaat bij bestemmingsplannen, maar bij instemmingsplannen. Alleen zo kunnen we op termijn massale sloop voorkomen. Want met het slopen van een monumentale boerderij verdwijnt ook een deel van het landschap en de verhalen die eraan verbonden zijn. Erve Hondeborg laat zien dat herbestemming prima mogelijk is. Vorig jaar is het erf in Zenderen zelfs aangewezen als extra officiële huwelijkslocatie in de gemeente Borne. Naast vergaderen kun je er nu ook trouwen – een perfecte plek voor een boerenbruiloft nieuwe stijl.

Deze column is eerder gepubliceerd in de Twentsche Courant Tubantia van 30 november 2017

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone

Ik wil meer informatie

Bel mij terug

Bekijk alle columns