Coole stadsbomen
Als inwoner van Enschede mag ik me gelukkig prijzen dat ik in een van de groenste steden van ons land woon. Maar het kan nóg groener, aldus de gemeente Enschede: tot 2050 wil ze 170.000 nieuwe bomen in de stad planten, mede in het licht van klimaatadaptatie. De openbare ruimte zal de komende 25 jaar worden verfraaid met tamme kastanjes, haagbeuken en andere stadsbomen. Dat bomen een gunstige invloed hebben op het stadsklimaat, is algemeen bekend. Ze zorgen onder meer voor verkoeling en kunnen zo het stedelijke hitte-eilandeffect – het temperatuurverschil tussen stad en platteland – verlagen.
Met de opwarming van de aarde en de wereldwijde urbanisatie vormt het hitte-eilandeffect een steeds grotere bedreiging voor de gezondheid van stedelingen. Maar hoe groot is die dreiging precies? Onderzoekers van het Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal) hebben er studie van gemaakt en hun bevindingen gepubliceerd in het tijdschrift The Lancet. Voor 93 Europese steden analyseerden ze voor 2015 de sterftecijfers van mensen boven de 20 jaar en de gemiddelde dagtemperatuur tussen juni en augustus in dat jaar. Die analyse maakte het mogelijk om vroegtijdige sterftegevallen als gevolg van het stedelijke hitte-eilandeffect te berekenen. Vervolgens maakten de onderzoekers een inschatting van de temperatuurdaling die het gevolg zou zijn van een toename van de boombedekking met 30% in elke stad. Wat bleek? 4,3% van de mortaliteit in de steden tijdens de zomer kon worden toegeschreven aan het hitte-eilandeffect. In totaal ging het om 6700 vroegtijdige sterfgevallen. Door het aantal bomen in het stedelijk gebied met 30% te verhogen had een derde van deze doden voorkomen kunnen worden. Vooral in Zuid- en Oost-Europa zorgde de hitte in de zomer van 2015 voor oversterfte. Het meest extreem was de situatie in Cluj-Napoca: in deze Roemeense stad was het in juni, juli en augustus 2015 gemiddeld 4,1 graden warmer dan in het ommeland, wat zich vertaalde in 32 vroegtijdige sterfgevallen per 100.000 inwoners. Inwoners in het Zweedse Göteborg hadden geluk: daar vonden de onderzoekers geen hitte-gerelateerde oversterfte.
De onderzoeksresultaten maken nog eens duidelijk hoe belangrijk groene infrastructuur voor steden is. De studie laat zien dat het planten van meer bomen in de stad sterfgevallen ten gevolge van de hitte in de zomermaanden kan verminderen. Aanplant van nieuwe bomen is natuurlijk ideaal, maar het is tevens van belang de bomen die er al zijn te koesteren (het duurt immers een tijdje voordat jonge bomen zijn volgroeid) en te letten op een goede spreiding van groen over de stad. Hoe het ook zij, de ambitie van de gemeente Enschede om de stad verder te vergroenen kan alleen maar worden toegejuicht. Stadsbomen zijn letterlijk en figuurlijk cool!
Bron: T. Iungman, M. Cirach, M. Nieuwenhuijsen en anderen (2023), Cooling cities through urban green infrastructure: a health impact assessment of European cities, The Lancet, 401 (10376), pp. 577-589
Deze column is eerder gepubliceerd in Stadswerk Magazine (01/2025)
