Duurzame straatkunst
De tijd dat graffiti en murals synoniem stonden voor verloedering is al lang voorbij. Steeds meer steden investeren in streetart om hun wijken te upgraden en – letterlijk en figuurlijk – kleur te geven. Neem Leeuwarden, waar straatkunst niet alleen gezien wordt als verrijking van de omgeving, maar ook als trekpleister en instrument om trots en creativiteit bij bewoners te stimuleren. En dat werkt, aldus Hein Kuiken, cultuurwethouder van Leeuwarden. In Stadswerk Magazine (01/2024) is hij vol lof over de muurschilderingen in zijn stad: ‘De werken hebben een positieve uitwerking op inwoners en bezoekers omdat ze leiden tot verwondering en verblijding. Ook zien we dat mensen speciaal naar de stad komen om de werken te bekijken.’
Maar kun je straatkunst ook voor andere lokale doelen inzetten, zoals het bevorderen van milieubewustzijn? Die vraag behandelt Srđan Tunić in een artikel in het tijdschrift SAUC (2020) aan de hand van de case Belgrado. Tunić, die streetart-tours door de Servische hoofdstad verzorgt, bespreekt ecologische motieven in de straatkunst van Belgrado, waarbij hij met name kijkt naar afbeeldingen van dieren. Zo schildert straatkunstenaar Lunar katten, konijnen en stieren op muren in de stad om emoties en universele waarden over te brengen. Zijn collega Piros staat juist bekend staat om murals van hybride dieren die volgens hem staan voor vrijheid en inspiratie. Het gebruik van natuurlijke motieven betekent dus niet dat kunstenaars er per se een ecologische boodschap mee willen overbrengen – hun eigen intenties staan voorop. In Belgrado vinden we echter ook murals met een expliciete oproep om te werken aan een duurzamere planeet. Het werk van Nevercrew is illustratief: tijdens een streetart-festival in 2014 beeldde hij op meerdere muren in de stad bedreigde diersoorten (denk aan walvissen en ijsberen) af om milieuproblemen aan te kaarten. Of de straatkunst met dierenfiguren ook daadwerkelijk heeft geleid tot meer duurzaamheidsbesef bij inwoners en bezoekers, laat Tunić in het midden. Maar hij benadrukt wel het potentieel van murals om onze omgeving op een nieuwe manier te interpreteren en zo bij te dragen aan meer milieubewustzijn.
Een interessante vraag is in hoeverre straatkunstenaars zelf het goede voorbeeld geven. Immers: in de traditionele graffiti- en streetart-scene wordt nog vaak gewerkt met milieubelastende spuitbussen. Nieuwere technieken en materialen zoals het gebruik van ecologische verf, gerecyclede materialen, omgekeerde graffiti (waarbij lagen vuil worden verwijderd om afbeeldingen te creëren) en mosgraffiti (die levende mosplanten inzet om kunstwerken te maken) zijn weliswaar in opkomst, maar tijdens zijn onderzoek (afgesloten in 2020) kon Tunić daarvan in Belgrado nog nauwelijks voorbeelden vinden. Voor een geloofwaardige ecologische missie is dergelijke duurzame straatkunst eigenlijk wel een randvoorwaarde.
Bron: S. Tunić (2020), Street art & graffiti in Belgrade: ecological potentials?, SAUC – Street Art and Urban Creativity, 6 (2), pp. 71-102
Deze column is eerder gepubliceerd in Stadswerk Magazine (06/2025)
