Pub met aandeelhouders
Net zoals veel Nederlanders zijn de Britten blij dat ze sinds kort weer naar de kroeg kunnen. Op het Britse platteland ga je daarvoor steevast naar de pub, de afkorting van ‘public house’, zeg maar de huiskamer van het dorp. In de pub vind je naast een goed glas bier en een voedzame maaltijd vooral gezelligheid. Toch kom je in Groot-Brittannië steeds minder pubs tegen. Tussen 2010 en 2020 is hun aantal met 15% afgenomen.
Zo’n twintig jaar geleden dreigde ook The Old Crown – een pub met microbrouwerij in het 250 inwoners tellende dorp Hesket Newmarket in Cumbria – de deuren te sluiten. In plaats van lijdzaam toe te zien, besloot de lokale gemeenschap zelf aandelen te nemen in hun geliefde public house. De lokale overheid was slechts zijdelings betrokken: ze bracht de initiatiefnemers in contact met adviseurs en ondersteunde het project met een startsubsidie (uiteindelijk maar zo’n 5% van de projectkosten). Nu maakt The Old Crown weer winst: het is een dorpscoöperatie met zo’n 150 aandeelhouders, onder wie toeristen die de kroeg tijdens hun vakantie aandeden. De pub wordt gerund door een betaalde kroegbaas die tal van sociale activiteiten – waaronder concerten en pubquizzen – organiseert. Dankzij de pub bruist het dorp als nooit tevoren.
Intussen hebben tal van Britse dorpen het voorbeeld van Hesket Newmarket gevolgd. Steeds meer pubs draaien op het sociale en financiële kapitaal van bewoners en buitenstaanders die de voorziening een warm hart toedragen. Juist omdat ze er geld in hebben gestoken, zijn ze gemotiveerd om er ook gebruik van te maken. Een interessante transformatie: vroeger was de pub het hart van de gemeenschap, nu vormt de gemeenschap het hart van de pub. Maar onder welke omstandigheden werkt dit ‘actieve burgerschap’ eigenlijk? Valt daarover iets in algemene zin te zeggen? Aan de Universiteit van Leicester is er onderzoek naar gedaan. Daaruit blijkt dat actief burgerschap het beste werkt als bewoners: (1) Can do (het kunnen oftewel voldoende kennis, vaardigheden en middelen hebben), (2) Like to (zich inzetten vanuit hun betrokkenheid bij de gemeenschap), (3) are Enabled to (ondersteund worden door de lokale overheid), (4) are Asked to (actief benaderd worden om mee te doen) en (5) are Responded to (zien dat hun bijdrage echt het verschil maakt).
Uit deze CLEAR-voorwaarden blijkt dat je niet alles van goedwillende burgers kunt verwachten. De ene opgave leent zich er beter voor dan de andere. Het leveren van thuiszorg of het aanleggen van straatverlichting vergt nu eenmaal andere competenties dan het opknappen van het dorpshuis of het organiseren van een feestweek. Ook laten de CLEAR-voorwaarden zien dat de overheid niet achterover kan leunen: niets zo frustrerend als burgerinitiatieven die vastlopen op knellende regelgeving of gebrek aan waardering. CLEAR werkt alleen als ook de overheid CLEAR (helder) is over wat in een concreet geval moet, kan en mag. Over waardering heeft The Old Crown in Hesket Newmarket overigens niet te klagen. De oudste coöperatieve pub van Groot-Brittannië is niet alleen in trek bij de eigen inwoners, maar ook bij bezoekers, onder wie ‘beleidstoeristen’. Onder hen bevindt zich niemand minder dan prins Charles, supporter van de Pub is the Hub-campagne – hij heeft de huiskamer van het dorp al twee keer met een bezoek vereerd.
Deze column is uitgesproken op 7 juli 2021 in Lettele in het kader van het programma ‘Leefbaar Platteland’ van de provincie Overijssel
