Slim afvalmanagement
Na Oslo is Bergen de grootste stad van Noorwegen. Het regent er veel, waardoor Bergen wel bekend staat als ‘de natste stad van Europa’. Maar de plaats heeft ook een rijk Hanzeverleden, waarvan het oude centrum bij de haven getuigt. Deze wijk, Bryggen, geniet de status van UNESCO-Werelderfgoed. De trekpleister wordt overlopen door toeristen die vooral met cruiseschepen worden aangevoerd. In Bryggen waan je je in middeleeuwse sferen: de bontgekleurde monumentale panden zijn van hout, terwijl de straten en steegjes smal en ongelijkmatig zijn. Prachtig om doorheen te slenteren, daar niet van, maar een uitdaging voor het beheer van de openbare ruimte. Zo belemmert de middeleeuwse opbouw van het centrum het inzamelen van huishoudelijk en bedrijfsafval met vuilniswagens.
Jarenlang zocht de verantwoordelijke publieke afvalverwerker BIR (Bergen Interkommunale Renovasjonsselskap) naar een innovatieve manier om Bryggen afvalvrij te houden. Er waren nogal wat randvoorwaarden: de inzamelingsmethode moest vanwege de houtbouw brandvrij zijn, maar het beschermde en toeristische karakter van de wijk vroeg tevens om een visueel niet-verstorende en verkeersveilige oplossing. De zoektocht van BIR leidde in 2015 tot de aanleg van het pneumatische en ondergrondse afvalwerkingssysteem BossNett (afvalnet). Het netwerk bestaat uit een buizenstelsel van meer dan 18 kilometer lang, telt 121 afvalstations en bedient 9000 huishoudens en 300 zakelijke klanten. Argeloze bezoekers van Bryggen hebben er geen weet van dat zich onder hun voeten een hypermodern systeem bevindt.
BossNett is een toonbeeld van slim afvalmanagement. Het staat bol van de technologische snufjes. Voorbeeld: een chipcard geeft gebruikers toegang tot de inzamelingspunten die allemaal werken met afvalscheiding. Of neem de pneumatische methode: met behulp van vacuümtechnologie zuigen twee centrale verzamelpunten in Bergen het afval aan, waarna het elders in de stad wordt verwerkt. Verder is BossNett uitgerust met een digitaal dataplatform dat bronafhankelijke afvalheffingen mogelijk maakt volgens het principe ‘pay-as-you-throw’ (PAYT): je betaalt naar rato van het gewicht aan afval dat je inwerpt. BIR voerde dit systeem al in 2009 in om het wegwerpgedrag van de inwoners van Bergen te beïnvloeden.
Binnen en buiten Noorwegen wordt BossNett geroemd als ‘best practice’. Terecht, want met het ondergrondse afvalsysteem slaat Bergen meerdere vliegen in één klap. Om te beginnen zorgt het voor minder verkeersoverlast: vuilniswagens hoeven Bryggen niet meer in. Daarnaast zijn de energie- en bedrijfskosten per saldo lager dan voorheen. Ook leidt de variabele heffing PAYT ertoe dat huishoudens en bedrijven bewuster omgaan met hun vuilnis en vaker voor recycling kiezen. Dankzij de goede resultaten van het systeem is er overal vraag naar ‘de Bergense oplossing’. Voor afvalverwerker BIR was dat in 2017 aanleiding om spin-offbedrijf Carrot op te richten. De hightechonderneming is een gat in de markt: ze levert software die allerlei relevante lokale data verzamelt om gebruikers tot afvalreductie te motiveren.
Bron: J. Winslow (2024), Intelligente Abfallwirtschaft in Bergen, Norwegen, Geographische Rundschau, 2024 (1/2), pp. 32-35
Deze column is eerder gepubliceerd in Stadswerk Magazine (03/2025)
