Stress in de stad
‘Triumph of the City’, ‘Happy City’, ‘Wij zijn de stad’… zomaar enkele titels van boeken waaruit blijkt dat de stad als de ‘place to be’ wordt gezien. In steden heb je meer kansen, keuzevrijheid en voorzieningen dan op het platteland. Sommige deskundigen menen zelfs dat de stad ons creatiever, gelukkiger en socialer maakt. Toegegeven: het stadsleven heeft onmiskenbaar voordelen, wat ook verklaart waarom de urbanisatie wereldwijd groeit.
Toch is dat niet het hele verhaal, aldus Mazda Adli en Jonas Schöndorf, beiden werkzaam aan de Fliedner Klinik in Berlijn. In een artikel in het Bundesgesundheitsblatt (2020) met de veelzeggende titel ‘Macht uns die Stadt krank?’ stellen ze dat het stadsleven weliswaar z’n goede kanten heeft, maar tevens schadelijk kan zijn voor onze mentale gezondheid. Op basis van bestaand en eigen onderzoek concluderen ze dat stedelingen een verhoogd risico lopen op tal van psychische aandoeningen, zoals depressie, schizofrenie en angststoornissen. Zo heeft een stedeling anderhalf keer zoveel kans om depressief te worden als iemand die op het platteland woont. Het risico op schizofrenie blijkt bij stadsbewoners zelfs ruim twee keer zo hoog te zijn. Bovendien is er sprake van een zogenaamd ‘dosis-effect’: hoe langer iemand in een stad woont, hoe groter de kans op deze aandoeningen. Volgens de onderzoekers moeten we de verklaring zoeken in chronische sociale stress. Die ontstaat door de paradoxale combinatie van hoge sociale dichtheid (drukte) en sociale isolatie (eenzaamheid) in het leven van stadsbewoners. Voorbeelden van stedelijke omgevingsfactoren die zorgen voor psychologische druk zijn de hoge bevolkingsdichtheid, geluidsoverlast, luchtvervuiling, verkeersdrukte en de grotere kans op onvoorspelbare en onveilige situaties. En hoewel stadsbewoners omringd worden door andere mensen, voelen ze zich over het algemeen vaker eenzaam dan plattelanders. Al deze factoren veroorzaken ‘urban stress’ die het risico op mentale problemen verhoogt. Volgens Adli en Schöndorf moeten we daarbij vooral oog hebben voor kwetsbare groepen in de stad: migranten, alleenstaanden en ouderen komen vaker in de psychische problemen, omdat ze niet altijd kunnen terugvallen op passende ondersteuning of een sociaal netwerk.
Het artikel eindigt met een appèl aan lokale bestuurders om maatregelen te nemen die de psychische druk van de stad voor bewoners reduceren. Denk aan investeringen in sociale cohesie, de kwaliteit van de woonomgeving en een inclusieve openbare ruimte. Ook wordt gepleit voor meer stedelijke groenvoorzieningen, want daarvan weten we dat ze stressverlagend werken en onze psychische gezondheid bevorderen. Zelf doen de onderzoekers Adli en Schöndorf ook een duit in het zakje: ze hebben het Forum Neurourbanistik opgericht, een interdisciplinaire onderzoeksgroep die ‘emotionele weerkaarten’ van Berlijn maakt om meer inzicht in stadsstress te krijgen en het welzijn van de bevolking te stimuleren.
Bron: M. Adli & J. Schöndorf (2020), Macht uns die Stadt krank? Wirkung von Stadtstress auf Emotionen, Verhalten und psychische Gesundheit, Bundesgesundheitsblatt – Gesundheitsforschung – Gesundheitsschutz, 63 (8), pp. 979–986
Deze column is eerder gepubliceerd in Stadswerk Magazine (02/2026)
